Ξεκινήσαμε αρκετά πρωί με τη Γεωργία και το αυτοκίνητο από την Χρυσοκελαριά για να βρεθούμε στη Νέδα και στο ναό του Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσσες Φιγαλείας. Ήταν μια διαδρομή σχεδιασμένη αρκετό καιρό στο μυαλό μας, αλλά η τελική απόφαση πάρθηκε όταν μια φίλη μας που έλκει την καταγωγή της από ένα χωριό κοντά στο ναό, μας πρότεινε να την επισκεφτούμε, μιας και θα ήμασταν όλοι σε διακοπές σε αυτά τα μέρη. Μαζί της θα πηγαίναμε, τόσο στους καταρράκτες, όσο και στο ναό. Γιατί όχι, λοιπόν; Μέσω του δρόμου Μεθώνης - Πύλου και στη συνέχεια από Γιάλοβα, Ρωμανό, περνώντας έξω από τους Γαργαλιάνους και μέσα από τα Φιλιατρά, φτάσαμε έως το Καλό νερό και από εκεί προχωρώντας τον δρόμο που οδηγεί στη Ζαχάρω στρίψαμε στο δρόμο που η πινακίδα μας έδειχνε πως να πάμε για τις Βάσσες Φιγαλείας. Καμιά ώρα; Μάλλον περισσότερο. Κανα δυωράκι.
Η Νέδα, ο μοναδικός ποταμός στην Ελλάδα με
θηλυκό όνομα, οριοθετεί τα σύνορα μεταξύ των νομών Ηλείας και Μεσσηνίας
και αποτελεί έναν ακόμη “θησαυρό” φυσικής ομορφιάς στην Πελοπόννησο.
Το ποτάμι πηγάζει ανάμεσα στα χωριά Κακαλέτρι και Πέτρα στα ορεινά της Μεσσηνίας, πολύ κοντά στην Ανδρίτσαινα και εκβάλλει στο Ιόνιο στις εκτεταμένες αμμουδιές του Κυπαρισσιακού κόλπου, κοντά στο χωριό Ελαία. Σύμφωνα με το μύθο, όταν η Ρέα γέννησε το Δία, τον έδωσε στη νύμφη Νέδα, θεότητα των νερών, για να τον προστατέψει από τον άνδρα της Κρόνο. Εκείνη θήλασε το βρέφος μαζί με τις νύμφες Θεισόα και Αγνώ, το έλουσε και το έπλυνε στο κεφαλάρι στο Λύκαιο, που αργότερα έγινε το θρυλικό ποτάμι που πήρε το όνομά της. Επίσης, σύμφωνα με η μυθολογία, με τη Νέδα συνδέονται η Δήμητρα, η Περσεφόνη και ο Πλούτωνας. (Σήμερα, στα μικρά χωριουδάκια της περιοχής βλέπουμε τα ονόματα αυτά.)
Ο Παυσανίας το 2ο αι. μ.Χ. περιέγραψε το ναό της Δήμητρας στις όχθες της
Νέδας, ενώ, όπως υποστήριζε, η Νέδα ήταν η πρώτη σε «μαιάνδρους» μετά
τον Μαίανδρο ποταμό. Σημαντικοί είναι και οι αρχαιολογικοί χώροι που
υπάρχουν εκεί. Κοντά στις πηγές βρίσκεται ο Επικούρειος Απόλλων,
δημιούργημα του Ικτίνου, που κατασκευάστηκε την ίδια εποχή με τον
Παρθενώνα, καθώς και ο ναός του Πανός. Στην κορυφή του Λυκαίου,
λατρεύονταν ο Δίας, ενώ εκεί βρίσκεται και η Λυκόσουρα, την οποία ο
Ησίοδος θεωρούσε "την πρώτη πόλη της ανθρωπότητας".
Την περιοχή κατοίκησαν οι Πελασγοί. Αναφέρεται ο βασιλιάς των Πελασγών ο Λυκάων ως ο ιδρυτής της αρχαίας Λυκόσουρας, και ο πατέρας του Φίγαλου ως ο ιδρυτής της αρχαίας Φιγαλείας. Οι Φιγαλείς στην περιοχή τους έκτισαν με τον Ικτίνο (τον αρχιτέκτονα του Παρθενώνα), τον περίφημο ναό του Επικούριου Απόλλωνα, ο οποίος τους βοήθησε να ανακτήσουν την πόλη τους από τους Σπαρτιάτες.Οι θρύλοι και οι παραδόσεις ήθελαν τους νέους του γειτονικού βασιλείου της Φιγαλείας να λούζονται στα νερά της Νέδας για ν’ αποκτήσουν δύναμη, ενώ η Ιστορία αναφέρει ότι οι Φιγαλιείς είχαν τέτοια δύναμη, ώστε έστειλαν καράβια στον Τρωικό πόλεμο. Θα επανέλθουμε παρακάτω στο ναό.
Στο πέρασμά της η Νέδα διασχίζει ένα πανέμορφο φαράγγι μήκους 32χλμ. με στενά περάσματα και σημεία με καταρράκτες όπου σχηματίζονται μικρές φυσικές λίμνες. Το φαράγγι της Νέδας είναι προσπελάσιμο μόνο το καλοκαίρι καθώς η διάσχιση γίνεται μέσω του ποταμού. Μερικά σημεία της διαδρομής έχουν ιδιαίτερα υψηλό δείκτη δυσκολίας (κολύμπι στα κρύα νερά, διάσχιση στενών σημείων μέσα από το ποτάμι, κολύμπι σε σκοτεινή φυσική σπηλιά-στοά). Γι΄ αυτό και απαιτείται καλή οργάνωση με οδηγό και εξοπλισμό. Παρότι πρόκειται μία μοναδική εμπειρία, δεν είναι απαραίτητο να επιδοθεί κανείς σε extreme sports για να δει τις ομορφιές του ποταμού. Η Νέδα δεν κρύβει τις ομορφιές της. Η διαδρομή με αυτοκίνητο μέχρι το κοντινότερο σημείο για το μονοπάτι προς τους καταρράκτες Νέδα είναι σχετικά εύκολη, παρά τα τελευταία 5 χλμ. χωματόδρομου. Η πεζοπορία μέχρι τον πρώτο καταρράκτη είναι μόλις λίγα λεπτά. Το μονοπάτι μέχρι τους καταρράκτες, με λίγη προσοχή και με κατάλληλα αθλητικά παπούτσια, αποτελεί έναν ωραίο περίπατο σε καταπράσινη φύση με τρεχούμενα νερά.
Κάθε χρόνο τον Αύγουστο, τοπικοί φορείς και φυσιολατρικοί όμιλοι οργανώνουν διήμερη πεζοπορία στην κοίτη της Νέδας. Ξεκινούν από τις πηγές της, στην Πέτρα, συνεχίζουν στο Κακαλέτρι και τη Μαρίνα, φτάνουν στα Πλατάνια και από εκεί στο Στόμιο, αφού περάσουν από τη χαράδρα της Φιγαλίας και ολοκληρώσουν την πεζοπορία φτάνοντας στις εκβολές, μετά από διαδρομή 15 χλμ.
Η σήραγγα του Στομίου έχει δυο επίπεδα, εκείνο που βρίσκεται στο ύψος της κοίτης και ένα άλλο, πιο ψηλά, που φαντάζει σαν υπερώο, όπου βρισκόταν η παλιά κοίτη, ενώ έχει τη μορφή σπηλαίου με χαμηλή θερμοκρασία εξαιτίας των νερών των πηγών που τρέχουν από τον ουρανό της σήραγγας και αποτελεί κατοικητήριο χιλιάδων αγριοπερίστερων και νυχτερίδων. Πριν την είσοδο του Στομίου και σε απόσταση 150μ. από την κοίτη της Νέδας, γκρεμίζονται τ' αφρισμένα νερά του περίφημου καταρράκτη της Φιγαλίας ύψους 50 μ., που ξεπροβάλλει από ένα εντυπωσιακό φαράγγι το οποίο ορίζεται από θεόρατους σαν κρεμαστούς βράχους, που λογχίζουν αγέρωχα τον ουρανό.
Δεξιά και αριστερά υψώνονται κατάφυτοι λόφοι και βουνά παραφυάδες του Λυκείου, των Νομίων και του Κωτίλου, ενώ 30 περίπου πηγές και κεφαλάρια αναβλύζουν και εμπλουτίζουν το ποτάμι με κρυστάλλινα νερά, δίνοντας, παλαιότερα, κίνηση σε αρκετούς νερόμυλους, που βρίσκονται ακόμη και σήμερα ερειπωμένοι στις όχθες της Νέδας. Το βάδισμα στην κοίτη είναι επώδυνο και επικίνδυνο από την ολισθηρότητα των βρύων πάνω στις πέτρες, το εκτεταμένο πυκνό σύδεντρο και την έλλειψη μονοπατιού, ενώ σε αρκετά σημεία είναι αναγκαία και η κολύμβηση αφού στο ποτάμι έχουν σχηματιστεί βαθιές λίμνες.
Το ποτάμι πηγάζει ανάμεσα στα χωριά Κακαλέτρι και Πέτρα στα ορεινά της Μεσσηνίας, πολύ κοντά στην Ανδρίτσαινα και εκβάλλει στο Ιόνιο στις εκτεταμένες αμμουδιές του Κυπαρισσιακού κόλπου, κοντά στο χωριό Ελαία. Σύμφωνα με το μύθο, όταν η Ρέα γέννησε το Δία, τον έδωσε στη νύμφη Νέδα, θεότητα των νερών, για να τον προστατέψει από τον άνδρα της Κρόνο. Εκείνη θήλασε το βρέφος μαζί με τις νύμφες Θεισόα και Αγνώ, το έλουσε και το έπλυνε στο κεφαλάρι στο Λύκαιο, που αργότερα έγινε το θρυλικό ποτάμι που πήρε το όνομά της. Επίσης, σύμφωνα με η μυθολογία, με τη Νέδα συνδέονται η Δήμητρα, η Περσεφόνη και ο Πλούτωνας. (Σήμερα, στα μικρά χωριουδάκια της περιοχής βλέπουμε τα ονόματα αυτά.)
Ο Παυσανίας το 2ο αι. μ.Χ. περιέγραψε το ναό της Δήμητρας στις όχθες της
Νέδας, ενώ, όπως υποστήριζε, η Νέδα ήταν η πρώτη σε «μαιάνδρους» μετά
τον Μαίανδρο ποταμό. Σημαντικοί είναι και οι αρχαιολογικοί χώροι που
υπάρχουν εκεί. Κοντά στις πηγές βρίσκεται ο Επικούρειος Απόλλων,
δημιούργημα του Ικτίνου, που κατασκευάστηκε την ίδια εποχή με τον
Παρθενώνα, καθώς και ο ναός του Πανός. Στην κορυφή του Λυκαίου,
λατρεύονταν ο Δίας, ενώ εκεί βρίσκεται και η Λυκόσουρα, την οποία ο
Ησίοδος θεωρούσε "την πρώτη πόλη της ανθρωπότητας".Την περιοχή κατοίκησαν οι Πελασγοί. Αναφέρεται ο βασιλιάς των Πελασγών ο Λυκάων ως ο ιδρυτής της αρχαίας Λυκόσουρας, και ο πατέρας του Φίγαλου ως ο ιδρυτής της αρχαίας Φιγαλείας. Οι Φιγαλείς στην περιοχή τους έκτισαν με τον Ικτίνο (τον αρχιτέκτονα του Παρθενώνα), τον περίφημο ναό του Επικούριου Απόλλωνα, ο οποίος τους βοήθησε να ανακτήσουν την πόλη τους από τους Σπαρτιάτες.Οι θρύλοι και οι παραδόσεις ήθελαν τους νέους του γειτονικού βασιλείου της Φιγαλείας να λούζονται στα νερά της Νέδας για ν’ αποκτήσουν δύναμη, ενώ η Ιστορία αναφέρει ότι οι Φιγαλιείς είχαν τέτοια δύναμη, ώστε έστειλαν καράβια στον Τρωικό πόλεμο. Θα επανέλθουμε παρακάτω στο ναό.
Στο πέρασμά της η Νέδα διασχίζει ένα πανέμορφο φαράγγι μήκους 32χλμ. με στενά περάσματα και σημεία με καταρράκτες όπου σχηματίζονται μικρές φυσικές λίμνες. Το φαράγγι της Νέδας είναι προσπελάσιμο μόνο το καλοκαίρι καθώς η διάσχιση γίνεται μέσω του ποταμού. Μερικά σημεία της διαδρομής έχουν ιδιαίτερα υψηλό δείκτη δυσκολίας (κολύμπι στα κρύα νερά, διάσχιση στενών σημείων μέσα από το ποτάμι, κολύμπι σε σκοτεινή φυσική σπηλιά-στοά). Γι΄ αυτό και απαιτείται καλή οργάνωση με οδηγό και εξοπλισμό. Παρότι πρόκειται μία μοναδική εμπειρία, δεν είναι απαραίτητο να επιδοθεί κανείς σε extreme sports για να δει τις ομορφιές του ποταμού. Η Νέδα δεν κρύβει τις ομορφιές της. Η διαδρομή με αυτοκίνητο μέχρι το κοντινότερο σημείο για το μονοπάτι προς τους καταρράκτες Νέδα είναι σχετικά εύκολη, παρά τα τελευταία 5 χλμ. χωματόδρομου. Η πεζοπορία μέχρι τον πρώτο καταρράκτη είναι μόλις λίγα λεπτά. Το μονοπάτι μέχρι τους καταρράκτες, με λίγη προσοχή και με κατάλληλα αθλητικά παπούτσια, αποτελεί έναν ωραίο περίπατο σε καταπράσινη φύση με τρεχούμενα νερά.
Κάθε χρόνο τον Αύγουστο, τοπικοί φορείς και φυσιολατρικοί όμιλοι οργανώνουν διήμερη πεζοπορία στην κοίτη της Νέδας. Ξεκινούν από τις πηγές της, στην Πέτρα, συνεχίζουν στο Κακαλέτρι και τη Μαρίνα, φτάνουν στα Πλατάνια και από εκεί στο Στόμιο, αφού περάσουν από τη χαράδρα της Φιγαλίας και ολοκληρώσουν την πεζοπορία φτάνοντας στις εκβολές, μετά από διαδρομή 15 χλμ.
Η σήραγγα του Στομίου έχει δυο επίπεδα, εκείνο που βρίσκεται στο ύψος της κοίτης και ένα άλλο, πιο ψηλά, που φαντάζει σαν υπερώο, όπου βρισκόταν η παλιά κοίτη, ενώ έχει τη μορφή σπηλαίου με χαμηλή θερμοκρασία εξαιτίας των νερών των πηγών που τρέχουν από τον ουρανό της σήραγγας και αποτελεί κατοικητήριο χιλιάδων αγριοπερίστερων και νυχτερίδων. Πριν την είσοδο του Στομίου και σε απόσταση 150μ. από την κοίτη της Νέδας, γκρεμίζονται τ' αφρισμένα νερά του περίφημου καταρράκτη της Φιγαλίας ύψους 50 μ., που ξεπροβάλλει από ένα εντυπωσιακό φαράγγι το οποίο ορίζεται από θεόρατους σαν κρεμαστούς βράχους, που λογχίζουν αγέρωχα τον ουρανό.
Δεξιά και αριστερά υψώνονται κατάφυτοι λόφοι και βουνά παραφυάδες του Λυκείου, των Νομίων και του Κωτίλου, ενώ 30 περίπου πηγές και κεφαλάρια αναβλύζουν και εμπλουτίζουν το ποτάμι με κρυστάλλινα νερά, δίνοντας, παλαιότερα, κίνηση σε αρκετούς νερόμυλους, που βρίσκονται ακόμη και σήμερα ερειπωμένοι στις όχθες της Νέδας. Το βάδισμα στην κοίτη είναι επώδυνο και επικίνδυνο από την ολισθηρότητα των βρύων πάνω στις πέτρες, το εκτεταμένο πυκνό σύδεντρο και την έλλειψη μονοπατιού, ενώ σε αρκετά σημεία είναι αναγκαία και η κολύμβηση αφού στο ποτάμι έχουν σχηματιστεί βαθιές λίμνες.
Η πρόσβαση με αυτοκίνητο, είτε από την Ηλεία κοντά στη Φιγαλεία και τον Επικούριο Απόλλωνα,
είτε από τη Μεσσηνία κοντά στα χωριά Σιδηρόκαστρο, Αυλώνα και Πλατανιά.
Και οι δύο διαδρομές διασχίζουν πράσινες βουνοπλαγιές με ελιές, συκιές,
πλατάνια, αγριοβελανιδιές και πουρνάρια.
Το κοντινότερο χωριό στους καταρράκτες της Νέδας από την πλευρά της Μεσσηνίας είναι η Πλατανιά.
Ο δρόμος φτάνει έξω από το χωριό και στη συνέχεια γίνεται κατηφορικός
χωματόδρομος (περίπου 5 χλμ. – υπάρχουν πινακίδες) βατός και για
συμβατικά αυτοκίνητα. Προσοχή σε μερικά σημεία με νεροφαγώματα. Ο χωματόδρομος καταλήγει σε ένα πέτρινο γεφυράκι που ενώνει τις όχθες του ποταμού και στο πλάτωμα υπάρχει χώρος για πάρκινγκ. Εδώ η Νέδα δίνει μία πρώτη εικόνα στο φαράγγι της. Το μονοπάτι για τους καταρράκτες Νέδας ξεκινά από το
μικρο πέτρινο γεφύρι που οδηγεί προς την απέναντι όχθη όπου λειτουργεί
γραφική καντίνα, πλήρως ενταγμένη στο φυσικό περιβάλλον, με το όνομα
“Μεδάμορφη”, από το Πεντάμορφη. Ό,τι πρέπει για μία μικρή στάση για νερό… Η ξύλινη πινακίδα πλάι στην καντίνα δείχνει το
ανηφορικό μονοπάτι, μόλις 600 μ. για τους καταρράκτες. Η πεζοπορία μέχρι
τον πρώτο μικρό καταρράκτη είναι περίπου 15′. Το
μονοπάτι είναι στενό με γλιστερές πέτρες και χωρίς σταθερά προστατευτικά
κιγκλιδώματα, γι΄ αυτό χρειάζεται προσοχή και κατάλληλα παπούτσια. Μετά τον πρώτο καταρράκτη διασχίζουμε τη μικρή
μεταλλική γέφυρα (προσοχή στο σκαρφάλωμα του μικρού γλιστερού βράχου)
και ακολουθώντας τα κίτρινα σημάδια φτάνουμε σε 5′ στο μεγάλο καταρράκτη
που σχηματίζει μία μικρή μαγευτική λίμνη.
Λίγο πριν το μεγάλο καταρράκτη υπάρχει μικρό μονοπάτι που οδηγεί σε πολύ λίγα μέτρα στο εκκλησάκι της Παναγίας. Καλύτερα να αποφύγετε την περιοχή σε περίοδο τουριστικής αιχμής, όπως ο Αύγουστος. Δυστυχώς
οι μεγάλες πινακίδες “Καταρράκτες Νέδας” πάνω στον εθνικό δρόμο Πύργου-
Κυπαρισσίας, οδηγούν στην πανέμορφη αυτή περιοχή και επισκέπτες, οι
οποίοι δεν έχουν προηγουμένως ενημερωθεί για τον τόπο, ενώ είναι
προφανές ότι δεν έχουν ιδιαίτερα καλή σχέση με τη φύση. Διότι
πεζοπορία σε απόκρημνα μονοπάτια- κάθετα στο γκρεμό- με τσόκαρα,
σαγιονάρες, τσάντες θαλάσσης στον ώμο, μικρά παιδιά στην αγκαλιά και…
φραπόγαλο στο χέρι, δεν γίνεται!
Τέτοιες συμπεριφορές υποδηλώνουν το λιγότερο την έλλειψη σεβασμού προς το χώρο, εγκυμονούν κινδύνους και καθιστούν άκυρη και άκαιρη την όποια τουριστική προβολή και αξιοποίηση του τόπου. Άλλωστε, οι καταρράκτες Νέδας δεν είναι τουριστικό αξιοθέατο με διαμορφωμένα πλακόστρωτα δρομάκια κλπ- όπως οι καταρράκτες στην Έδεσσα. Εδώ η φύση είναι ανέγγιχτη, δείχνει το αληθινό της πρόσωπο και πάντα εντυπωσιάζει, αφού ποτέ δεν ξέρεις… τι θα βρέξει και τι θα κατεβάσει ο φετινός χειμώνας.
Ναός Επικούριου Απόλλωνα.
Αφού κάναμε τη βόλτα μας στη Νέδα η συνέχεια θα μας έβρισκε στον Παρθενώνα της Πελοποννήσου. Και η αλήθεια είναι πως δεν αστειεύομαι καθόλου. Το μνημείο που είναι χτισμένο στις Βάσσες από τον Ικτίνο είναι σπάνιας ομορφιάς και προσομοιάζει ιδιαίτερα το ναό της Ακρόπολης στην Αθήνα. Είναι σκεπασμένος γιατί αυτόν τον καιρό γίνονται έργα συντήρησης τα οποία θα μπορέσετε να τα παρακολουθήσετε σε μια οθόνη που έχει τοποθετηθεί ειδικά για τους επισκέπτες και μέσω αυτής μπορούν όλοι να παρακολουθήσουν με ακρίβεια πως γίνονται τα έργα αναστήλωσης και συντήρησης του μνημείου.
Στο γυμνό, βραχώδες
τοπίο των Βασσών βρίσκεται ένας από τους σημαντικότερους και
επιβλητικότερους ναούς της αρχαιότητας, αφιερωμένος στον Επικούριο
Απόλλωνα. Χαρακτηρίζεται από πλήθος πρωτοτυπιών τόσο στην εξωτερική όσο
και στην εσωτερική του διαρρύθμιση, που τον καθιστούν μοναδικό μνημείο
στην ιστορία της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής. Ο Παυσανίας, μάλιστα,
τον θεωρεί το δεύτερο μετά της Τεγέας πελοποννησιακό ναό σε κάλλος και
αρμονία (8.41.8). Η ανέγερσή του τοποθετείται στο 420-400 π.Χ. και
αρχιτέκτονάς του θεωρείται ο Ικτίνος, που σε αυτό το δημιούργημά του
κατόρθωσε να συνδυάσει πολλά αρχαϊκά χαρακτηριστικά, που επέβαλλε η
συντηρητική θρησκευτική παράδοση των Αρκάδων, με τα νέα γνωρίσματα της
κλασικής εποχής. Ο ναός που βλέπει σήμερα ο επισκέπτης δεν είναι ο
αρχαιότερος που κτίσθηκε στο χώρο. Ο πρώτος ναός του Απόλλωνα
οικοδομήθηκε γύρω στα τέλη του 7ου αι. π.Χ., πιθανότατα στην ίδια θέση.
Ακολούθησαν μία ή δύο οικοδομικές φάσεις του, γύρω στο 600 και γύρω στο
500 π.Χ., αντίστοιχα, από τις οποίες σώζονται πολυάριθμα αρχιτεκτονικά
μέλη, όπως το κεντρικό δισκοειδές πήλινο ακρωτήριο με την πλούσια
πολύχρωμη γραπτή διακόσμηση, κεραμίδια και πήλινα ακροκέραμα.
Το βασικότερο διακοσμητικό στοιχείο του ναού ήταν η μαρμάρινη ιωνική ζωφόρος, που υπήρχε πάνω από τους ιωνικούς ημικίονες μέσα στο σηκό. Είχε συνολικό μήκος 31 μ. και αποτελείτο από 23 μαρμάρινες πλάκες. Στις 12 απεικονίζεται η Αμαζονομαχία και στις υπόλοιπες 11 η Κενταυρομαχία. Κατά την ανασκαφή του 1812 οι πλάκες βρέθηκαν σκεπασμένες με αρχιτεκτονικά μέλη στο σηκό και το 1815 μεταφέρθηκαν (που αλλού; Μα φυσικά) στο Βρετανικό Μουσείο, όπου και εκτίθενται σήμερα. Γλύπτης της ζωφόρου ίσως ήταν ο Παιώνιος, που φιλοτέχνησε στην Ολυμπία το περίφημο άγαλμα της Νίκης.
Ο ναός εξακολούθησε να χρησιμοποιείται στα ελληνιστικά και ρωμαϊκά χρόνια, οπότε γίνονταν επιδιορθώσεις στην κεράμωσή του. Η πρώτη σημαντική καταστροφή του σημειώθηκε όταν έπεσε η στέγη του, λόγω της φυσικής φθοράς των ξύλινων δοκών που τη συγκρατούσαν, ενώ σοβαρές ζημιές υπέστη και από την ανθρώπινη επέμβαση, που έγινε για την απόσπαση του μετάλλου των συνδέσμων. Ο ναός ταυτίσθηκε επιτυχώς το 1765 από το Γάλλο αρχιτέκτονα J. Bocher και η πρώτη συστηματική ανασκαφή του έγινε το 1812 από ομάδα αρχαιόφιλων επιστημόνων.
Ανασκαφές και αναστηλωτικές επεμβάσεις ξεκίνησαν το 1902 από την Αρχαιολογική Εταιρεία, ενώ το 1975 συστάθηκε η Επιτροπή Συντηρήσεως του Ναού του Επικουρίου Απόλλωνος, που ανέλαβε τον προγραμματισμό και τη σύνταξη των σχετικών μελετών για τα έργα συντήρησης και αναστήλωσης. Το 1982 έγινε ανασύσταση της επιτροπής και το Υπουργείο Πολιτισμού ανέλαβε συστηματικά το εξαιρετικά δύσκολο έργο αποκατάστασης του μνημείου. Από το 1987 ο ναός προστατεύεται από τις αντίξοες καιρικές συνθήκες με ειδικό στέγαστρο, που θα απομακρυνθεί μετά την ολοκλήρωση των απαραίτητων εργασιών.
Η Ανδρίτσαινα.
Ήταν πια ώρα να πάμε για έναν απογευματινό καφέ στην Ανδρίτσαινα. Τι να πρώτο πω για αυτό το ονειρικό μέρος. Μια μεγάλη πετρόχτιστη κωμόπολη που βρίσκεται κοντά στα όρια Ηλείας και Αρκαδίας και αποτελεί ιδανικό προορισμό για τους λάτρεις της παράδοσης και της ιστορίας της χώρας μας, με σημαντικές φυσικές ομορφιές και αξιοθέατα.
Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της Πελοποννήσου, στη σκιά του Λύκειου όρους, περικυκλωμένη από απότομα φαράγγια και βουνοκορφές, δάση σκιερά και ορμητικά ποτάμια. Η ηρωική Ανδρίτσαινα με μακρά ιστορία που χάνεται στα αρχαία χρόνια, είναι σήμερα ένα από τα πιο γραφικά μέρη της Πελοποννήσου. Βρίσκεται στο ΝΑ τμήμα του Νομού Ηλείας, κοντά στα όρια Ηλείας και Αρκαδίας, στην ορεινή ζώνη της Ολυμπίας και σε υψόμετρο 750 μέτρα.
Η ευρύτερη περιοχή χαρακτηρίζεται από πλούσια βλάστηση, λόγω του υψηλού ποσοστού βροχοπτώσεων και από ορεινούς όγκους και ποτάμια. Η πόλη της Ανδρίτσαινας είναι χτισμένη αμφιθεατρικά στην πλαγιά του βουνού, σε ένα εντυπωσιακό φυσικό τοπίο και μας αφήνει άναυδους με την αρχιτεκτονική της, τα μεγαλοπρεπή αρχοντικά της, τα λιθόστρωτα δρομάκια και τις βρύσες της. Δεσπόζει στο κέντρο της στη γραφική πλατεία που είναι σκεπασμένη με πλατάνια η «Τρανή Βρύση» χτισμένη το 1724 με δύο καμάρες και ακανόνιστες πέτρες.
Μέσα στην πόλη αξίζει να επισκεφθεί κανείς το Λαογραφικό Μουσείο,
το οποίο φιλοξενεί 4000 περίπου εκθέματα από την κοινωνικοοικονομική
ζωή της ευρύτερης ορεινής Ολυμπίας όπως εργαλεία, εξοπλισμούς παλαιών
επαγγελμάτων καθώς και χειρόγραφα και πολεμικά κειμήλια των Ελλήνων
Αγωνιστών της πρώτης νικηφόρας Μάχης του Αγώνα που έλαβε χώρα την
27/3/1821 στα στενά του Αγίου Αθανασίου. Στεγάζεται στο αρχοντικό του Γεωργίου και της Φούλας Κανελλοπούλου, ένα
κτίσμα του 1847 που μέσα σε 500 τ.μ. φιλοξενεί περί τα 4.000 εκθέματα:
θα δείτε, μεταξύ άλλων, μια παγωτομηχανή, μια προβατοψαλίδα, ένα
πρωτόγονο σίδερο κάρβουνου για φουστανέλες, ένα επιτοίχιο υφαντό που
απεικονίζει το ειδύλλιο του Τάσου με την Γκόλφω, το μπεζ νυφικό της
ιδιοκτήτριας Φούλας και κορνιζαρισμένο το τελευταίο γράμμα που έλαβε από
τον βαλκανιομάχο σύζυγό της, δύο μέρες πριν αυτός πεθάνει.
Επίσης, επισκεφτείτε τη Νικολοπούλειο Βιβλιοθήκη, με παλιά βιβλία και χειρόγραφα Φράγκων, Ενετών και οπλαρχηγών του '21 και με αντίγραφα των αετωμάτων του Επικούρειου Απόλλωνα του Αλκαμένη, να κοσμούν τους διαδρόμους της.Βιβλιοθήκη, που ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα μετά από δωρεά του Κωνσταντίνου-Αγαθόφρωνα Νικολόπουλου. Σαράντα εφτά κιβώτια με βιβλία μεταφέρθηκαν ακτοπλοϊκώς από το Παρίσι στο Ναύπλιο και από εκεί με ζώα έως την Ανδρίτσαινα. Περιλαμβάνει εκδόσεις των Ελλήνων κλασικών και πολύτιμα αντίτυπα της πρώιμης εποχής της τυπογραφίας, ενώ διαθέτει και εργαστήριο συντήρησης βιβλίων. Σπουδαίος θεματοφύλακας της ιστορίας της Ανδρίτσαινας είναι η βιβλιοθήκη της. Γεννήθηκε από την εσωστρεφή αγάπη ενός συλλέκτη προς τα βιβλία του και –αυτό είναι το σπάνιο– συνεχίζει να λειτουργεί με την ίδια προστατευτική τρυφερότητα από το σημερινό προσωπικό. Μην παραλείψετε να επισκεφθείτε το Λαογραφικό Μουσείο, τη Μονή Σεπετού, το γραφικό πέτρινο γεφύρι Θεισόας, το παλιό πέτρινο γεφύρι Τσεμπερούλας, τα πέτρινα εκκλησάκια και άλλα πολλά αξιοθέατα της περιοχής.
Μ' αυτά και μ' αυτά επιστρέψαμε στην Χρυσοκελαριά μετά τα μεσάνυχτα, αλλά αν με ρωτήσετε θα σας πω πως με μεγάλη μου χαρά θα το ξανάκανα αυτό το ταξιδάκι. Θα κολυμπούσα στα παγωμένα νερά της Νέδα, θα έτρωγα αγγούρι και ντομάτα με τυρί κατσικίσιο και παστό στο μαντήλι τυλιγμένα όπου 'χαμε μαζί μας, θα ξεδιψούσα στις πέτρινες βρύσες και το απόγευμα θα έκανα χάζι πίνοντας τον καφέ μου από το μπαλκόνι της Ανδρίτσαινας το Ιόνιο Πέλαγος. Μην το χάσετε.
Τέτοιες συμπεριφορές υποδηλώνουν το λιγότερο την έλλειψη σεβασμού προς το χώρο, εγκυμονούν κινδύνους και καθιστούν άκυρη και άκαιρη την όποια τουριστική προβολή και αξιοποίηση του τόπου. Άλλωστε, οι καταρράκτες Νέδας δεν είναι τουριστικό αξιοθέατο με διαμορφωμένα πλακόστρωτα δρομάκια κλπ- όπως οι καταρράκτες στην Έδεσσα. Εδώ η φύση είναι ανέγγιχτη, δείχνει το αληθινό της πρόσωπο και πάντα εντυπωσιάζει, αφού ποτέ δεν ξέρεις… τι θα βρέξει και τι θα κατεβάσει ο φετινός χειμώνας.
Ναός Επικούριου Απόλλωνα.
Αφού κάναμε τη βόλτα μας στη Νέδα η συνέχεια θα μας έβρισκε στον Παρθενώνα της Πελοποννήσου. Και η αλήθεια είναι πως δεν αστειεύομαι καθόλου. Το μνημείο που είναι χτισμένο στις Βάσσες από τον Ικτίνο είναι σπάνιας ομορφιάς και προσομοιάζει ιδιαίτερα το ναό της Ακρόπολης στην Αθήνα. Είναι σκεπασμένος γιατί αυτόν τον καιρό γίνονται έργα συντήρησης τα οποία θα μπορέσετε να τα παρακολουθήσετε σε μια οθόνη που έχει τοποθετηθεί ειδικά για τους επισκέπτες και μέσω αυτής μπορούν όλοι να παρακολουθήσουν με ακρίβεια πως γίνονται τα έργα αναστήλωσης και συντήρησης του μνημείου.
Το βασικότερο διακοσμητικό στοιχείο του ναού ήταν η μαρμάρινη ιωνική ζωφόρος, που υπήρχε πάνω από τους ιωνικούς ημικίονες μέσα στο σηκό. Είχε συνολικό μήκος 31 μ. και αποτελείτο από 23 μαρμάρινες πλάκες. Στις 12 απεικονίζεται η Αμαζονομαχία και στις υπόλοιπες 11 η Κενταυρομαχία. Κατά την ανασκαφή του 1812 οι πλάκες βρέθηκαν σκεπασμένες με αρχιτεκτονικά μέλη στο σηκό και το 1815 μεταφέρθηκαν (που αλλού; Μα φυσικά) στο Βρετανικό Μουσείο, όπου και εκτίθενται σήμερα. Γλύπτης της ζωφόρου ίσως ήταν ο Παιώνιος, που φιλοτέχνησε στην Ολυμπία το περίφημο άγαλμα της Νίκης.
Ο ναός εξακολούθησε να χρησιμοποιείται στα ελληνιστικά και ρωμαϊκά χρόνια, οπότε γίνονταν επιδιορθώσεις στην κεράμωσή του. Η πρώτη σημαντική καταστροφή του σημειώθηκε όταν έπεσε η στέγη του, λόγω της φυσικής φθοράς των ξύλινων δοκών που τη συγκρατούσαν, ενώ σοβαρές ζημιές υπέστη και από την ανθρώπινη επέμβαση, που έγινε για την απόσπαση του μετάλλου των συνδέσμων. Ο ναός ταυτίσθηκε επιτυχώς το 1765 από το Γάλλο αρχιτέκτονα J. Bocher και η πρώτη συστηματική ανασκαφή του έγινε το 1812 από ομάδα αρχαιόφιλων επιστημόνων.
Ανασκαφές και αναστηλωτικές επεμβάσεις ξεκίνησαν το 1902 από την Αρχαιολογική Εταιρεία, ενώ το 1975 συστάθηκε η Επιτροπή Συντηρήσεως του Ναού του Επικουρίου Απόλλωνος, που ανέλαβε τον προγραμματισμό και τη σύνταξη των σχετικών μελετών για τα έργα συντήρησης και αναστήλωσης. Το 1982 έγινε ανασύσταση της επιτροπής και το Υπουργείο Πολιτισμού ανέλαβε συστηματικά το εξαιρετικά δύσκολο έργο αποκατάστασης του μνημείου. Από το 1987 ο ναός προστατεύεται από τις αντίξοες καιρικές συνθήκες με ειδικό στέγαστρο, που θα απομακρυνθεί μετά την ολοκλήρωση των απαραίτητων εργασιών.
![]() |
| Μία παρέα στον ναό του Επικουρίου Απόλλωνα στις Βάσσες της Φιγαλείας, στην Πελοπόννησο, στις 11 Μαιου του 1903. (Πιθανόν όρθιος αριστερά είναι ο γνωστός μας φωτογράφος Fred Boissonas). |
Ήταν πια ώρα να πάμε για έναν απογευματινό καφέ στην Ανδρίτσαινα. Τι να πρώτο πω για αυτό το ονειρικό μέρος. Μια μεγάλη πετρόχτιστη κωμόπολη που βρίσκεται κοντά στα όρια Ηλείας και Αρκαδίας και αποτελεί ιδανικό προορισμό για τους λάτρεις της παράδοσης και της ιστορίας της χώρας μας, με σημαντικές φυσικές ομορφιές και αξιοθέατα.
Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της Πελοποννήσου, στη σκιά του Λύκειου όρους, περικυκλωμένη από απότομα φαράγγια και βουνοκορφές, δάση σκιερά και ορμητικά ποτάμια. Η ηρωική Ανδρίτσαινα με μακρά ιστορία που χάνεται στα αρχαία χρόνια, είναι σήμερα ένα από τα πιο γραφικά μέρη της Πελοποννήσου. Βρίσκεται στο ΝΑ τμήμα του Νομού Ηλείας, κοντά στα όρια Ηλείας και Αρκαδίας, στην ορεινή ζώνη της Ολυμπίας και σε υψόμετρο 750 μέτρα.
Η ευρύτερη περιοχή χαρακτηρίζεται από πλούσια βλάστηση, λόγω του υψηλού ποσοστού βροχοπτώσεων και από ορεινούς όγκους και ποτάμια. Η πόλη της Ανδρίτσαινας είναι χτισμένη αμφιθεατρικά στην πλαγιά του βουνού, σε ένα εντυπωσιακό φυσικό τοπίο και μας αφήνει άναυδους με την αρχιτεκτονική της, τα μεγαλοπρεπή αρχοντικά της, τα λιθόστρωτα δρομάκια και τις βρύσες της. Δεσπόζει στο κέντρο της στη γραφική πλατεία που είναι σκεπασμένη με πλατάνια η «Τρανή Βρύση» χτισμένη το 1724 με δύο καμάρες και ακανόνιστες πέτρες.
Επίσης, επισκεφτείτε τη Νικολοπούλειο Βιβλιοθήκη, με παλιά βιβλία και χειρόγραφα Φράγκων, Ενετών και οπλαρχηγών του '21 και με αντίγραφα των αετωμάτων του Επικούρειου Απόλλωνα του Αλκαμένη, να κοσμούν τους διαδρόμους της.Βιβλιοθήκη, που ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα μετά από δωρεά του Κωνσταντίνου-Αγαθόφρωνα Νικολόπουλου. Σαράντα εφτά κιβώτια με βιβλία μεταφέρθηκαν ακτοπλοϊκώς από το Παρίσι στο Ναύπλιο και από εκεί με ζώα έως την Ανδρίτσαινα. Περιλαμβάνει εκδόσεις των Ελλήνων κλασικών και πολύτιμα αντίτυπα της πρώιμης εποχής της τυπογραφίας, ενώ διαθέτει και εργαστήριο συντήρησης βιβλίων. Σπουδαίος θεματοφύλακας της ιστορίας της Ανδρίτσαινας είναι η βιβλιοθήκη της. Γεννήθηκε από την εσωστρεφή αγάπη ενός συλλέκτη προς τα βιβλία του και –αυτό είναι το σπάνιο– συνεχίζει να λειτουργεί με την ίδια προστατευτική τρυφερότητα από το σημερινό προσωπικό. Μην παραλείψετε να επισκεφθείτε το Λαογραφικό Μουσείο, τη Μονή Σεπετού, το γραφικό πέτρινο γεφύρι Θεισόας, το παλιό πέτρινο γεφύρι Τσεμπερούλας, τα πέτρινα εκκλησάκια και άλλα πολλά αξιοθέατα της περιοχής.
Μ' αυτά και μ' αυτά επιστρέψαμε στην Χρυσοκελαριά μετά τα μεσάνυχτα, αλλά αν με ρωτήσετε θα σας πω πως με μεγάλη μου χαρά θα το ξανάκανα αυτό το ταξιδάκι. Θα κολυμπούσα στα παγωμένα νερά της Νέδα, θα έτρωγα αγγούρι και ντομάτα με τυρί κατσικίσιο και παστό στο μαντήλι τυλιγμένα όπου 'χαμε μαζί μας, θα ξεδιψούσα στις πέτρινες βρύσες και το απόγευμα θα έκανα χάζι πίνοντας τον καφέ μου από το μπαλκόνι της Ανδρίτσαινας το Ιόνιο Πέλαγος. Μην το χάσετε.







Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου